25/09/2011 - ANEKTIKOTHTA, Ε.Μ. Φόρστερ - Μέρος 3ο



Έλεγα νωρίτερα πως η έννοια της ανεκτικότητας έχει επικριθεί και κατασυκοφαντηθεί. Τούτη η ακατάπαυστη προσπάθεια να ανεχτεί κανείς τους άλλους φαντάζει καταλαγιασμένη, σχεδόν πρόστυχη, τόσο που καμιά φορά ν’ απωθεί τις γενναιόδωρες φύσεις και δε μπορώ ν’ ανακαλέσω στη μνήμη μου πολλούς μεγάλους άντρες που να τη συνέστησαν. Σίγουρα ο Απόστολος Παύλος δεν έκανε κάτι τέτοιο. Ούτε και ο Δάντης. Ωστόσο, μερικά ονόματα μου έρχονται στο μυαλό και θα τα αναφέρω για να προσδώσω κάποιο κύρος σε όσα λέω. Γυρίζοντας πίσω στην Ινδία, πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια πριν, υπήρξε ο σπουδαίος βουδιστής αυτοκράτορας Ασόκα, που τοποθέτησε σε ολόκληρη την χώρα επιγραφές οι οποίες δεν εξυμνούσαν δικά του κατορθώματα, αλλά την ανάγκη για ευσπλαχνία, αμοιβαία κατανόηση και ειρήνη. Τετρακόσια χρόνια πριν, στην Ολλανδία, υπήρξε ο Έρασμος, που κρατήθηκε αμέτοχος μπροστά στο θρησκευτικό φανατισμό της Μεταρρύθμισης με αποτέλεσμα να διωχθεί και από τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές, Καθολικούς και Λουθηρανιστές. Τον ίδιο αιώνα υπήρξε ο γάλλος Μονταίν –λεπτός, ευφυής, πνευματώδης, που έζησε στην ήσυχη αγροικία του και έγραψε δοκίμια τα οποία ακόμη συγκινούν τους καλλιεργημένους ανθρώπους. Και στην Αγγλία επίσης, υπήρξαν ο φιλόσοφος Τζον Λοκ και ο Σίντνεϋ Σμιθ, φιλελεύθερος διανοητής και κληρικός ελευθέριων απόψεων. Υπήρξε ένας άνθρωπος που πέθανε πρόσφατα, ο Λόους Ντίκινσον, συγγραφέας ενός μικρού βιβλίου με τον τίτλο Ένα Σύγχρονο Συμπόσιο , το οποίο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως η Βίβλος της Ανεκτικότητας. Καθώς επίσης και στη Γερμανία –ναι, μάλιστα, στη Γερμανία: υπήρξε ο Γκαίτε.

Όλοι αυτοί οι άνθρωποι επιβεβαιώνουν την άποψη που προσπαθώ να διατυπώσω: μία άποψη αρνητική, αλλά απαραίτητη για τη διάσωση αυτού του κατάμεστου, ασφυκτικού σύγχρονου κόσμου.

Δύο ακόμη παρατηρήσεις και έχω τελειώσει. Η πρώτη είναι πως είναι εύκολο να διακρίνεις το φανατισμό στους άλλους, όμως είναι δύσκολο να τον αναγνωρίσεις στον ίδιο σου τον εαυτό. Ας πάρουμε ως παράδειγμα τη φρίκη των φυλετικών διακρίσεων. Μπορούμε με πολλή ευκολία να την εντοπίσουμε στους Ναζί’ η δράση τους υπήρξε διαβόητη από την πρώτη κιόλας στιγμή που αναρριχήθηκαν στην εξουσία. Όμως εμείς οι ίδιοι –άραγε είμαστε εντελώς αθώοι; Είμαστε πολύ λιγότερο ένοχοι απ’ όσο είναι εκείνοι. Ωστόσο δεν υπάρχουν άραγε φυλετικές προκαταλήψεις στη Βρετανική Αυτοκρατορία; Δεν υπάρχει άραγε ζήτημα χρώματος; Σας ζητώ να το αναρωτηθείτε αυτό, όλους εσάς στους οποίους η ανεκτικότητα -η ανοχή- αποτελεί κάτι περισσότερο από μία θεοσεβή έννοια.

Η δεύτερη παρατήρησή μου έχει σκοπό να προλάβει μία συγκεκριμένη κριτική. Η ανεκτικότητα δεν ταυτίζεται με την αδυναμία. Το να ανέχεσαι τους άλλους δεν σημαίνει και να ενδίδεις σε αυτούς. Κάτι τέτοιο περιπλέκει το πρόβλημα. Όμως η ανοικοδόμηση του πολιτισμού δε θα μπορούσε παρά να είναι κάτι το περίπλοκο. Απλώς αισθάνομαι βέβαιος πως εάν δεν είναι ο Κύριος εκείνος που θα οικοδομήσει τον Οίκο του, εις μάτην θα έχουν κοπιάσει όσοι αναλάβουν να τον οικοδομήσουν. Και ίσως, όταν ο οίκος αυτός θα έχει ολοκληρωθεί, η αγάπη θα τον κατοικήσει και τότε η μεγαλύτερη δύναμη της ιδιωτικής μας ζωής θα βασιλέψει και στο δημόσιο βίο μας.

Απόδοση στα ελληνικά: Luciano Crinamorte


Το άρθρο του Έντγκαρ Μόργκαν Φόρστερ (1879-1970) με τίτλο The Unsung Virtue of Tolerance ακούστηκε για πρώτη φορά -υπό τη μορφή ραδιοφωνικής ομιλίας, στη ζωντανή εκπομπή που διατηρούσε ο συγγραφέας στο BBC- κατά τη διάρκεια του πολέμου (1941).

Το 1951 συμπεριελήφθη, σε ελαφρώς παραλλαγμένη μορφή, στη συλλογή άρθρων, δοκιμίων και ομιλιών που εξέδωσε ο συγγραφέας με γενικό τίτλο Two Cheers For Democracy, η οποία γνώρισε μεγάλη επιτυχία και πολλές επανεκδόσεις.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τις εκδόσεις «Ερμείας» το 1990, με τίτλο «Δύο ζητωκραυγές για τη Δημοκρατία», σε μετάφραση της Νανάς Ησαΐα.

Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το κείμενο προέρχονται από την κινηματογραφική ταινία "Σωσίβια Λέμβος" (Lifeboat, 1944) του Άλφρεντ Χίτσκοκ, με σενάριο Τζων Στάϊνμπεκ, Τζο Σουέρλινγκ και Μπεν Χεκτ, βασισμένο σε μία ιδέα του σκηνοθέτη.



επιστροφή...
Banner 2 Banner 3 Banner 3